Fajny przepis

Przepisy online

TECHNOLOGIE

Rewolucja w Mieszkalnictwie: Projekty Domów Nowoczesnych Modułowych

 

Rewolucja w Mieszkalnictwie: Projekty Domów Nowoczesnych Modułowych

W dynamicznie zmieniającej się rzeczywistości, gdzie czas staje się luksusem, a świadomość ekologiczna rośnie w siłę, tradycyjne metody budowy domów coraz częściej ustępują miejsca innowacyjnym rozwiązaniom. Jednym z nich, zyskującym na popularności w Polsce i na świecie, są projekty domów nowoczesnych modułowych. To nie tylko odpowiedź na rosnące koszty i długie terminy realizacji, ale przede wszystkim nowa filozofia mieszkania – inteligentna, elastyczna i przyjazna środowisku. W tym obszernym przewodniku zanurzymy się w świat budownictwa modułowego, odkrywając jego kluczowe zalety, procesy, koszty i możliwości, jakie oferuje przyszłym właścicielom.

Czym Są Nowoczesne Domy Modułowe? Definicja i Charakterystyka

Domy modułowe, wbrew niektórym mitom, to nie są prowizoryczne konstrukcje, a pełnoprawne, często innowacyjne architektonicznie, budynki mieszkalne. Ich istota tkwi w prefabrykacji – czyli produkcji poszczególnych komponentów lub całych segmentów domu w kontrolowanych warunkach fabrycznych. Zamiast budować od podstaw na placu budowy, większość prac, od wznoszenia ścian po montaż instalacji, odbywa się w hali produkcyjnej.

Charakterystyka, która wyróżnia domy modułowe:

* Szybkość realizacji: To prawdopodobnie najbardziej widoczna zaleta. Proces budowy w fabryce trwa zazwyczaj od kilku tygodni do kilku miesięcy, a montaż na działce zaledwie kilka dni. W porównaniu do tradycyjnego budownictwa, które może trwać od roku do nawet dwóch lat, różnica jest kolosalna. Przykładowo, podczas gdy w standardowej budowie średni czas oczekiwania na wprowadzenie się wynosi 12-18 miesięcy, w przypadku modułów często skracamy go do 3-6 miesięcy od momentu podpisania umowy do przekazania kluczy.
* Kontrolowana jakość: Produkcja w fabryce oznacza stałe warunki – brak deszczu, mrozu czy silnego wiatru, które mogłyby negatywnie wpłynąć na jakość materiałów czy precyzję wykonania. Każdy moduł przechodzi restrykcyjne kontrole jakości, co minimalizuje ryzyko błędów i usterek często występujących na nieosłoniętej budowie. Badania wskazują, że dzięki temu jakość wykonania jest często wyższa niż w przypadku konwencjonalnych budynków.
* Niski stopień skomplikowania na placu budowy: Kiedy moduły docierają na plac, są już wyposażone w okna, drzwi, często także instalacje elektryczne, wodno-kanalizacyjne, a nawet wykończenie wewnętrzne. Montaż ogranicza się do połączenia segmentów, postawienia ich na przygotowanym wcześniej fundamencie i podłączenia mediów. To redukuje hałas, bałagan i liczbę pracowników na miejscu inwestycji.
* Elastyczność i możliwość rozbudowy: Modułowa konstrukcja umożliwia łatwą adaptację i rozbudowę w przyszłości. Jeśli rodzina się powiększy lub zmienią się potrzeby, można dokupić i dołączyć kolejne moduły, tworząc większą przestrzeń bez konieczności przeprowadzania generalnego remontu. Jest to cecha unikalna dla tego typu budownictwa.
* Aspekty środowiskowe: Produkcja w fabryce generuje znacznie mniej odpadów budowlanych – szacuje się, że nawet o 70-90% mniej niż na tradycyjnej budowie. Dodatkowo, wiele firm stawia na ekologiczne materiały i energooszczędne rozwiązania, co przekłada się na niższe emisje CO2 w całym cyklu życia budynku.

Domy modułowe to zatem nowoczesne, przemyślane rozwiązanie architektoniczne, które łączy w sobie szybkość, jakość i dbałość o środowisko.

Dlaczego Warto Wybrać Dom Modułowy? Kluczowe Korzyści

Inwestycja w dom modułowy to decyzja, która przynosi szereg wymiernych korzyści, wykraczających poza samo oszczędzanie czasu. Są to atuty, które przekonują coraz szersze grono inwestorów indywidualnych i deweloperów.

Główne zalety, które przemawiają za domami modułowymi:

* Znacząca redukcja kosztów: Chociaż cena końcowa zależy od wielu czynników, domy modułowe są często bardziej ekonomiczne niż ich tradycyjne odpowiedniki. Niższe koszty wynikają z:
* Efektywności produkcji fabrycznej: Skala produkcji, optymalizacja procesów i mniejsze marnotrawstwo materiałów.
* Krótszego czasu budowy: Mniej godzin pracy na budowie, niższe koszty nadzoru, mniejsze koszty wynajmu sprzętu.
* Niewielkich kosztów transportu i montażu: Moduły są tak projektowane, aby transport był ekonomiczny, a montaż szybki i sprawny.
* Zminimalizowania wpływu warunków atmosferycznych: Brak przestojów z powodu złej pogody, co jest częstym problemem w budownictwie tradycyjnym.
* Możliwości zakupu w standardzie „pod klucz” w cenie, która w tradycyjnym budownictwie często obejmuje stan surowy otwarty.
* Wysoka efektywność energetyczna: Nowoczesne domy modułowe są projektowane z myślą o minimalizacji zużycia energii. Zastosowanie wysokiej jakości materiałów izolacyjnych (np. panele PIR, wełna mineralna o wysokiej gęstości, celuloza) oraz precyzyjne wykonanie w fabryce eliminują tzw. mostki termiczne, które są zmorą tradycyjnego budownictwa. Domy te często spełniają lub nawet przekraczają rygorystyczne normy energooszczędności (np. WT 2021, a nawet standardy NF40 czy pasywne NF15), co przekłada się na znacznie niższe rachunki za ogrzewanie i chłodzenie. Szacuje się, że domy modułowe mogą zużywać nawet o 50-70% mniej energii na ogrzewanie niż budynki sprzed 20-30 lat.
* Wysoki komfort cieplny i akustyczny: Dzięki zaawansowanej izolacji termicznej, wnętrza domów modułowych utrzymują stabilną temperaturę przez cały rok. Dodatkowo, odpowiednie warstwy izolacyjne i konstrukcyjne zapewniają doskonałą izolacyjność akustyczną, co chroni mieszkańców przed hałasem z zewnątrz i wewnątrz budynku, znacząco podnosząc komfort życia.
* Szybki zwrot z inwestycji (w przypadku wynajmu): Dla inwestorów komercyjnych, szybkość budowy oznacza krótszy czas do rozpoczęcia generowania przychodów z wynajmu, co czyni domy modułowe niezwykle atrakcyjną opcją w sektorze turystycznym czy nieruchomości na wynajem.
* Mobilność i elastyczność: W niektórych przypadkach (zwłaszcza mniejszych obiektów) domy modułowe można przenosić, co jest nieocenioną zaletą dla osób, których plany życiowe mogą się zmieniać lub dla firm potrzebujących tymczasowych biur czy mieszkań dla pracowników.

Wybór domu modułowego to zatem inwestycja w nowoczesność, oszczędność i komfort, dostosowana do wymagań współczesnego świata.

Proces Budowy Domu Modułowego: Od Koncepcji do Klucza

Zrozumienie, jak przebiega budowa domu modułowego, jest kluczowe dla każdego, kto rozważa tę technologię. Proces ten znacząco różni się od tradycyjnego budownictwa, a jego efektywność wynika z jednoczesnego prowadzenia prac w fabryce i na działce.

Etapy budowy domu modułowego:

1. Analiza potrzeb i wybór projektu:
* Pierwszym krokiem jest dogłębna analiza potrzeb przyszłych mieszkańców. Ile pomieszczeń, jaka powierzchnia, jaki styl?
* Klienci mogą wybrać spośród gotowych, zoptymalizowanych projektów oferowanych przez producenta. Są to zazwyczaj projekty nowoczesnych domów o różnej estetyce i funkcjonalności. Firmy posiadają w swoim portfolio od kilkunastu do kilkudziesięciu standardowych wzorów, od małych domków letniskowych po okazałe budynki całoroczne.
* Alternatywnie, możliwe jest zlecenie indywidualnego projektu lub adaptacja istniejącego, aby idealnie odpowiadał konkretnym preferencjom i warunkom działki. Warto pamiętać, że indywidualne projekty mogą nieco wydłużyć czas przygotowania i zwiększyć koszty na początkowym etapie.
* Na tym etapie ustala się również poziom wykończenia (stan deweloperski, pod klucz) oraz wybiera materiały elewacyjne i wewnętrzne.

2. Formalności i przygotowanie działki:
* Podobnie jak w przypadku każdego innego domu, konieczne jest uzyskanie pozwolenia na budowę lub zgłoszenia. Firma modułowa często wspiera klienta w tym procesie, dostarczając niezbędną dokumentację techniczną.
* W międzyczasie, równolegle z produkcją modułów w fabryce, na działce klienta przygotowywany jest fundament. Może to być płyta fundamentowa, ławy fundamentowe lub punktowe stopy – wybór zależy od projektu domu, warunków gruntowych i zaleceń producenta. Ważne jest, aby przygotowanie fundamentu było wykonane z najwyższą precyzją, ponieważ od tego zależy stabilność całej konstrukcji.
* Na działce doprowadza się również niezbędne media (woda, prąd, kanalizacja).

3. Produkcja modułów w fabryce:
* To serce procesu. W kontrolowanych warunkach hali produkcyjnej powstają poszczególne moduły domu. Każdy moduł to samodzielny segment, który zawiera już konstrukcję ścian, dachu, podłogi, a często także okna, drzwi, wstępnie zainstalowane instalacje (elektryczne, wod-kan, wentylacyjne), a nawet elementy wykończenia, takie jak tynki, płytki czy biały montaż.
* Proces produkcyjny jest zoptymalizowany pod kątem szybkości i precyzji, z wykorzystaniem specjalistycznych maszyn i wykwalifikowanej siły roboczej. Mniejsza zależność od pogody i stałe warunki pracy przekładają się na wysoką jakość i powtarzalność.

4. Transport i montaż na działce:
* Gotowe moduły są transportowane na plac budowy za pomocą specjalistycznych pojazdów (tzw. naczep niskopodwoziowych). W zależności od wielkości modułów i lokalizacji, mogą być one transportowane jako elementy niegabarytowe.
* Na placu budowy moduły są wyładowywane i montowane na przygotowanym fundamencie za pomocą dźwigu. To najbardziej spektakularna część procesu, która często trwa zaledwie 1-3 dni.
* Po posadowieniu modułów na fundamencie, ekipa montażowa łączy je ze sobą, uszczelnia połączenia, wykonuje docieplenie i elewację zewnętrzną oraz wszystkie niezbędne prace wykończeniowe i podłączenia instalacji.

5. Prace wykończeniowe i odbiór:
* Po złączeniu modułów i wykonaniu podstawowych prac na zewnątrz, przystępuje się do finalnych prac wykończeniowych, jeśli dom nie był zamawiany w opcji „pod klucz”. Obejmuje to malowanie ścian, montaż podłóg, drzwi wewnętrznych, białego montażu, instalację kuchni czy innych elementów wyposażenia.
* Gdy wszystko jest gotowe, następuje finalny odbiór domu przez klienta i jego przekazanie do użytkowania.

Cały ten proces, od decyzji do zamieszkania, może trwać od 2 do 6 miesięcy, co jest niewiarygodnie szybkie w porównaniu do tradycyjnego budownictwa.

Koszty i Oszczędności: Czy Dom Modułowy Może Być Tani?

Kwestia kosztów jest zawsze kluczowa przy podejmowaniu decyzji o budowie domu. W przypadku domów modułowych panuje powszechne przekonanie o ich niższych cenach. Czy jest to prawda i co wpływa na ostateczną cenę?

Mit „domu za 100 tysięcy złotych”:

W dyskusjach o tanich domach modułowych często pojawia się kwota „poniżej 100 tysięcy złotych”. Należy to traktować z dużą ostrożnością. Owszem, istnieją producenci oferujący małe domki modułowe (np. do 35 mkw bez pozwolenia na budowę lub małe domki letniskowe) w takiej cenie, ale zazwyczaj jest to cena za stan deweloperski lub nawet za samą konstrukcję z elewacją, bez podpiętych mediów i wykończenia wnętrz. Pełnowartościowy, całoroczny dom modułowy o powierzchni np. 70-100 mkw „pod klucz” będzie kosztował znacznie więcej.

Czynniki wpływające na cenę domu modułowego:

* Powierzchnia i złożoność projektu: Im większy dom i im bardziej skomplikowany architektonicznie (np. niestandardowe kształty, wiele modułów, lukarny, balkony), tym wyższe koszty.
* Standard wykończenia: To jeden z najważniejszych czynników. Czy dom ma być w stanie surowym zamkniętym, deweloperskim czy „pod klucz”? Wykończenie „pod klucz”, obejmujące podłogi, malowanie, łazienki z armaturą, kuchnie, itp., znacząco podnosi cenę, ale eliminuje potrzebę angażowania kolejnych ekip i oszczędza czas oraz stres.
* Rodzaj użytych materiałów:
* Konstrukcja: Domy modułowe mogą być budowane na konstrukcji drewnianej (szkieletowej), stalowej lub z paneli SIP (Structural Insulated Panels). Drewno jest zazwyczaj najtańszą opcją, stal oferuje większą swobodę w tworzeniu dużych przestrzeni, ale jest droższa.
* Izolacja: Rodzaj i grubość materiału izolacyjnego (wełna mineralna, PIR, styropian grafitowy, celuloza) ma wpływ na efektywność energetyczną i cenę.
* Elewacja: Tynk, drewno, blacha na rąbek, panele kompozytowe – każdy materiał ma inną cenę i wymaga innego montażu.
* Okna i drzwi: Stolarka o wysokiej izolacyjności termicznej (np. okna trzyszybowe, pasywne) będzie droższa, ale przyniesie oszczędności w eksploatacji.
* Dach: Rodzaj pokrycia dachowego (blachodachówka, dachówka, papa termozgrzewalna) również wpływa na koszt.
* Systemy grzewcze i wentylacyjne: Pompy ciepła, rekuperacja, fotowoltaika – te nowoczesne rozwiązania podnoszą koszt początkowy, ale drastycznie obniżają koszty eksploatacji i zwiększają komfort. W długiej perspektywie to opłacalna inwestycja.
* Lokalizacja działki i koszty przygotowania:
* Dostępność: Działki trudno dostępne, wymagające budowy drogi dojazdowej dla ciężkiego sprzętu, podnoszą koszty transportu i montażu.
* Warunki gruntowe: Słabe grunty mogą wymagać droższego fundamentu.
* Doprowadzenie mediów: Odległość od sieci wodociągowej, kanalizacyjnej, elektrycznej i gazowej.
* Dodatkowe elementy: Tarasy, garaże, pergole, inteligentne systemy zarządzania domem – wszystko to zwiększa końcowy koszt.

Mimo tych czynników, w przeliczeniu na metr kwadratowy, domy modułowe często okazują się konkurencyjne cenowo, zwłaszcza biorąc pod uwagę szybkość realizacji i wyższą jakość prefabrykacji. Przykładem może być cena za mkw domu modułowego w standardzie deweloperskim, która w 2024/2025 roku może oscylować w granicach 3500-5500 zł/mkw, podczas gdy dla tradycyjnego budownictwa często zaczyna się ona od 4500-6500 zł/mkw (bez uwzględnienia kosztów związanych z dłuższym czasem budowy). Ostateczna cena zawsze wynika z indywidualnej kalkulacji, dlatego kluczowe jest dokładne określenie oczekiwań i budżetu z wybranym producentem.

Ekologia i Energooszczędność: Przyszłość Zrównoważonego Budownictwa

W kontekście rosnących wymagań środowiskowych i coraz wyższych cen energii, ekologiczne i energooszczędne aspekty domów modułowych stają się ich ogromnym atutem. Nowoczesne projekty domów modułowych są w awangardzie zrównoważonego budownictwa.

Ekologiczne materiały i technologie:

* Drewno jako główny budulec: Wiele domów modułowych opiera się na konstrukcji drewnianej. Drewno jest odnawialnym surowcem, magazynującym dwutlenek węgla, co redukuje ślad węglowy budynku. Jest również materiałem naturalnym, zapewniającym zdrowy mikroklimat wnętrz.
* Panele PIR (poliizocyjanuratowe): To nowoczesne, wysokowydajne materiały izolacyjne, które oferują znakomite parametry termoizolacyjne przy niewielkiej grubości. Ich zastosowanie minimalizuje straty ciepła i pozwala na osiągnięcie niskiego współczynnika przenikania ciepła (U).
* Wełna mineralna i celuloza: Szeroko stosowane w domach modułowych, zapewniają doskonałą izolację termiczną i akustyczną. Celuloza, produkowana z recyklingu papieru, jest dodatkowo rozwiązaniem proekologicznym.
* Mniejsze zużycie wody i energii w procesie produkcji: Fabryczne warunki pozwalają na optymalne wykorzystanie zasobów i ograniczenie marnotrawstwa materiałów.
* Systemy wentylacji z odzyskiem ciepła (rekuperacja): Standard w wielu nowoczesnych domach modułowych. Rekuperacja zapewnia świeże powietrze bez strat ciepła, co znacznie obniża zapotrzebowanie na energię do ogrzewania.
* Pompy ciepła i instalacje fotowoltaiczne: Coraz częściej integrowane z projektami domów modułowych. Pompy ciepła pozyskują energię z otoczenia (powietrze, grunt), a panele fotowoltaiczne produkują prąd ze słońca, co prowadzi do niemal zerowych lub wręcz zerowych rachunków za energię.

Izolacyjność termiczna i akustyczna na najwyższym poziomie:

* Precyzja fabryczna: Eliminuje ryzyko powstawania mostków termicznych, które są słabymi punktami w tradycyjnym budownictwie i odpowiadają za znaczące straty ciepła. Każde połączenie i warstwa izolacji są montowane z dokładnością, której trudno osiągnąć na odkrytym placu budowy.
* Niski współczynnik przenikania ciepła (U): Dzięki wysokiej jakości materiałom i precyzyjnej konstrukcji, współczynniki U dla ścian, dachów i podłóg w domach modułowych są znacznie niższe niż wymagane normami WT 2021. Dom modułowy o powierzchni 100 mkw może mieć roczne zapotrzebowanie na energię użytkową (EU) na poziomie poniżej 40 kWh/(m²rok), co klasyfikuje go jako budynek energooszczędny.
* Komfort akustyczny: Wielowarstwowe ściany i stropodachy, często z zastosowaniem izolacji o wysokiej gęstości, skutecznie tłumią hałasy z zewnątrz, jak i te przenoszone wewnątrz budynku, zapewniając spokój i ciszę.

Inwestując w nowoczesny dom modułowy, inwestujemy nie tylko w komfort i oszczędności, ale także w przyszłość naszej planety, wybierając rozwiązanie, które minimalizuje negatywny wpływ na środowisko.

Personalizacja i Elastyczność Projektowania: Dom Skrojony na Miarę

Jednym z często powtarzanych mitów na temat domów modułowych jest ich rzekoma sztampowość i brak możliwości indywidualizacji. Nic bardziej mylnego. Nowoczesne projekty domów modułowych oferują zaskakująco szerokie pole do popisu dla kreatywności i dopasowania do osobistych preferencji.

Gotowe projekty a indywidualne podejście:

* Gotowe projekty jako punkt wyjścia: Większość producentów oferuje katalog gotowych projektów, które są efektem lat doświadczeń i są zoptymalizowane pod kątem kosztów, funkcjonalności i estetyki. Są to często bardzo przemyślane układy, które odpowiadają na potrzeby większości klientów.
* Możliwość modyfikacji i adaptacji: Nawet gotowe projekty zazwyczaj podlegają pewnym modyfikacjom. Można zmienić układ ścianek działowych, liczbę i rozmieszczenie okien, typ dachu, materiały wykończeniowe elewacji czy wnętrz (kolory, rodzaj podłóg, kafle w łazience). To pozwala na „dopasowanie” standardowego projektu do indywidualnych potrzeb bez konieczności tworzenia go od zera.
* Kompletna personalizacja: Dla bardziej wymagających klientów, wiele firm oferuje możliwość stworzenia całkowicie nowego projektu „od zera”, zaprojektowanego na podstawie indywidualnych wytycznych. Choć to droższa opcja, pozwala na realizację unikalnych wizji architektonicznych i idealne dopasowanie domu do niestandardowej działki czy specjalnych wymagań.

Elastyczność projektowania i adaptacja do potrzeb:

* Zmiana układu pomieszczeń: Konstrukcja modułowa często pozwala na elastyczne planowanie przestrzeni. Wiele ścian wewnętrznych ma charakter nienośny, co ułatwia późniejsze przearanżowanie wnętrza.
* Rozbudowa w przyszłości: Domy modułowe są idealne dla osób, które planują etapową budowę lub przewidują powiększenie rodziny. Możliwość dobudowania kolejnych modułów w przyszłości, często bez konieczności przeprowadzania generalnego remontu istniejącej części, jest ogromną zaletą. To pozwala na elastyczne dostosowanie się do zmieniających się potrzeb życiowych i finansowych.
* Różnorodność stylów architektonicznych: Od minimalistycznych brył w stylu skandynawskim, przez nowoczesne domy z płaskim dachem i dużymi przeszkleniami, po rozwiązania czerpiące z tradycyjnej stodoły – technologia modułowa pozwala na realizację niemal każdego stylu architektonicznego.
* Integracja z inteligentnymi systemami: Nowoczesne domy modułowe są często fabrycznie przygotowane do integracji z systemami inteligentnego domu (smart home), które pozwalają na zdalne sterowanie ogrzewaniem, oświetleniem, roletami czy bezpieczeństwem, podnosząc komfort i funkcjonalność.

Ostatecznie, dom modułowy może być tak samo, a nawet bardziej spersonalizowany niż dom tradycyjny, oferując przy tym szybkość i kontrolę jakości, której trudno szukać w konwencjonalnym budownictwie. To sprawia, że projekty domów nowoczesnych modułowych stają się synonimem swobody projektowej.

Dla Kogo Są Domy Modułowe? Analiza Grupy Docelowej

Domy modułowe, ze względu na swoje unikalne cechy, stanowią atrakcyjną opcję dla szerokiego spektrum grup docelowych. Ich uniwersalność i elastyczność sprawiają, że są odpowiednie zarówno dla osób o ograniczonym budżecie, jak i dla tych, którzy cenią innowacje i ekologię.

Idealne rozwiązanie dla:

* Młodych rodzin i singli: Dla osób na początku drogi życiowej, które marzą o własnym kącie, ale dysponują ograniczonym budżetem i nie chcą czekać latami na budowę. Szybki czas realizacji i niższe koszty początkowe (w przeliczeniu na mkw w standardzie pod klucz) sprawiają, że marzenie o domu staje się bardziej osiągalne. Możliwość późniejszej rozbudowy jest tu dodatkowym atutem.
* Inwestorów szukających rozwiązań ekonomicznych i ekologicznych: Domy modułowe to doskonała propozycja dla osób i firm, dla których istotne są niskie koszty utrzymania oraz minimalizacja negatywnego wpływu na środowisko. Firmy budujące osiedla pod wynajem, domki letniskowe czy hotele modułowe docenią szybkość zwrotu z inwestycji i możliwość łatwego skalowania projektu.
* Osób ceniących czas i komfort: Dla tych, którzy nie chcą angażować się w długotrwały i często stresujący proces budowy tradycyjnej, dom modułowy to idealne rozwiązanie. Od momentu podpisania umowy do wprowadzenia się mija zaledwie kilka miesięcy, a większość odpowiedzialności za proces leży po stronie producenta.
* Właścicieli działek rekreacyjnych i turystycznych: Domy modułowe doskonale sprawdzają się jako domki letniskowe, pensjonaty czy obiekty turystyczne. Szybki montaż pozwala na otwarcie biznesu w jednym sezonie, a mobilność niektórych konstrukcji daje elastyczność w zarządzaniu nieruchomościami.
* Osób poszukujących nowoczesnej estetyki: Projekty domów modułowych często charakteryzują się minimalistyczną, współczesną architekturą, dużymi przeszkleniami i otwartymi przestrzeniami. To atrakcyjne dla tych, którzy cenią nowoczesny design i funkcjonalność.
* Odbiorców z ograniczonym dostępem do placu budowy: W przypadku działek położonych w trudno dostępnych miejscach (np. w górach, na terenach zalewowych, na wyspach), gdzie transport materiałów i praca tradycyjnych ekip jest utrudniona, moduły mogą być jedynym sensownym rozwiązaniem. Wykonane w fabryce, dostarczane są w gotowych blokach.